İslam Tarihi - Islamic History

Değerli ziyaretçilerimiz!

Sitemize artık www.islamtarihikaynaklari.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Hz. Peygamber'in Ümmiliği Meselesi

E-posta Yazdır PDF
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 4
ZayıfMükemmel 
  • “Ümmî” kelimesi lugatta “ümmet” kelimesiyle aynı anlamı paylaşmakta olup bir insandan eğitim almamış, ğafil, câhil, Arap ümmetine mensup, Ehl-i Kitabın dışında kalan Arap toplumu, Mekkeli gibi anlamlara gelmektedir.
  • Ümmî kelimesinin “ümm” ile aynı kökten geldiği, asıl, esas, anne gibi manaları muhtevi olduğu; dolayısıyla da ümmî denildiğinde “anasından doğduğu gibi olan, aslı üzere bulunan, okuma yazma bilmeyen” manasının anlaşıldığı şeklindeki bilgiler ise kelimeye sonradan yüklenmiş anlamlardır.
  • Istılahî olarak ümmî kavramı ise “Kitabî bilgiyle zihni doldurulmamış, doğal hali üzere kalmış, okuyup yazarak tahsil görmemiş kimse.” anlamında kullanılmaktadır.
  • Hz. Peygamber’in ümmîliği konusuna Kur'an-ı Kerim bazı ayetlerinde temas etmiş ve Hz. Muhammed’i ‘Kitâbın ve imanın ne olduğunu bilmezdi.’ şeklinde tavsif ederek, ilâhî vahye mazhar olmadan önce onun herhangi bir kitap okumadığını, özellikle de vahiy mahsulü eserleri okumadığını ve nuzûl sürecinde de Kur'an’ı onlardan hareketle yazdır-madığını ifade etmiştir.
  • Vahiy mahsulü bilgileri Hz. Muhammed’e Amr İbnu’l-Hadremî’nin kölesi olan Ebra ya da Yaiş31 veya Varaka b. Nevfel gibi Tevrat ve İncil’i bilen birilerinin öğrettiği iddiası ortaya atılmış olsa da, söz konusu kişilerin Arapça dışında bir dil kullandıkları ortada olduğu için bu sav da geçerliliğini yitirmektedir.
  • Hz. Peygamber’in okuryazarlığıyla ilgili üzerinde durulması gereken önemli noktalardan biri de aldığı vahiyleri bizzat kendisinin yazmamış olmasıdır. Son elçi aldığı vahiyleri bilfiil kendisi yazmamış, bunun için kâtipler edinmiştir. Hz. Muhammed’in Mekke’de kâtipleri olmakla birlikte resmî kâtip edinme hadisesinin Medîne’ye gelişinden sonra vuku bulduğu anlaşılmaktadır.
  • Kaynaklarda Hz. Peygamber’in okuryazarlığına ilişkin ikna edici bir delil bulunmazken, bu husus ihtimal dışı da değildir. Her ne kadar bazı ilim adamları ömrü boyunca Hz. Muhammed’in okuma-yazma bilmediğini söylese de onun Mekke’de bu sanatı öğrenmiş olması muhtemel görünmektedir.
  • Medine’ye hicretten sonra okuma yazmaya oldukça ehemmiyet veren bir Peygamber’in, bizzat kendisinin okuma yazma bilmemesi de garip durmaktadır.
  • Hz. Peygamber’in okuma-yazma bilmeyen biri olarak kabul edilmesi ve okuma-yazma bilmemesiyle ümmî oluşu arasında bağlantı kurulmasında, hadis külliyatı içerisinde yer alan bazı rivayetlerin doğru anlaşılamamasının da etkili olduğu anlaşılmaktadır.
  • Ümmî kelimesi Kur'an-ı Kerim’de 6 ayette geçmektedir. Bunlardan Bakara suresindeki ayet ile Âl-i İmran suresinin 75. ayeti Yahudiler hakkında bilgi verirken diğer ayetlerin bir kısmı Ehl-i Kitap ile Müşrik Arapları muhatap almaktadır. Ayrıca A’raf suresindeki ayetlerin ilki Hz. Peygamber’i ümmî olarak nitelemekte, ikincisi ise “Allah’a ve ümmî elçisine iman edin!” emriyle bütün insanlığa çağrıda bulunmaktadır.
  • Ümmî kelimesi etimolojik olarak ‘ümmet’ kelimesiyle aynı kökten gelmekte ve aynı anlam dünyasını paylaşmaktadır. Kitâb-ı Mukaddes müntesipleri bu kelimeyi ‘gentile’ yani ‘kendisine uyarıcı gelmemiş, ilâhî vahye mazhar olmamış, Yahudi olmayan, putperest’ gibi anlamlarda kullanmış ve bu kullanımlar Yahudilerin uzun tarihleri boyunca kutsal kitaplarına yansımıştır. Kelimenin Kur’ân öncesi kaynaklardaki kullanımıyla ilgili yapmış olduğumuz kapsamlı çalışma şunu göstermiştir ki söz konusu kelime tekil ve çoğul olarak Kitâb-ı Mukaddes’in tümünde (11+87) 98 defa geçmektedir.
  • Sonuç olarak; Hz. Peygamber’in “ümmîliği” meselesi kaynaklarımızda sürekli olarak onun okuryazarlığı bağlamında ele alınmış ve bu konu âlimler arasında farklı yorumlamalara sebep olmuştur. Neticede kimisi Hz. Peygamber’in okuma yazma bildiğini, kimisi de bilmediğini delilleriyle ortaya koymaya çalışmıştır. Ancak Kur'an-ı Kerim’de konuyla ilgili olarak yer alan ayetler dikkatlice incelendiğinde Hz. Muhammed’in ümmîliği meselsesinin, onun okuryazar olmasıyla doğrudan alakalı bir mesele olmadığı anlaşılmaktadır. Kur'an’daki kullanımlarına baktığımızda ümmî kelimesi, ‘okuryazar olmayan’ anlamına değil, aksine ‘ilahi vahye mazhar olmayan, Ehl-i Kitap grubuna dâhil olmayan’’ anlamına gelmektedir. Bu anlam, Kuran’ın kendi bünyesinden çıkarabildiği gibi Hz. Peygamber dönemine ait Kur’ân dışı kaynaklara (İbrânice-Ârâmice) müracaat edilmek suretiyle de tespit ve teyid edilebilmektedir

Zeynel Abidin Aydın, Hz. Peygamber'in Ümmiliği Meselesi, Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C. I, Sayı-2, Temmuz 2012, 287-307