İlyas Uçar - Ebû Rudeyha - Evvâh

Arapça Dersleri-21: (Sayılar-I)

E-posta Yazdır PDF
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 58
ZayıfMükemmel 

Değerli kardeşlerim bir arapça dersi ile yine sizlerle beraberiz.

Arapça'da sayılar konusu oldukça uzun ve anlaşılması zor bir konudur. O yüzden dersleri bölümlere ayırarak işleyeceğim. Bu derste "Asıl sayıları" konusunu anlatmaya çalışacağım.

Asıl sayılar varlıkların sayısını bildirmeye yarar. 5 kalem, 4 silgi, 9 çocuk gibi. Ancak diğer konularda olduğu gibi burada da müzekker ve müennes ayrımı yapılmaktadır.

Müennesler (dişi) için asıl müfred sayılar

1 (وَاحِدَةٌ (إِحْدَى = vahidetün (ihdâ)

2 اِثْنَتَانِ = ithnethâni

3 ثَلاَثٌ = thelathün

4 أَرْبَعٌ = erbe'un

5 خَمْسٌ = khamsün

6 سِتٌّ = sittün

7  سَبْعٌ = seb'un

8 ثَمَانٍ = themânin

9 تِشْعٌ = tis'un

10 عَشْرٌ = aşrun


Müzekker (erkek) için asıl müfred sayılar

1 (وَاحِدٌ (أَحَدٌ = vahidun (ehadun)

2 اِثْنَانِ = ithnâni

3 ثَلاَثَةٌ = thelâthetün

4 أَرْبَعَةٌ = erbe'atün

5 خَمْسَةٌ = khamsetün

6 سِتَّةٌ = sittetün

7 سَبْعَةٌ = seb'atün

8 ثَمَانِيَةٌ = themâniyetün

9 تِسْعَةٌ = tis'atün

10 عَشَرَةٌ = aşeratün

Arapçada asıl sayılardan sonra “Temyîz” denilen bir öğe gelir. Temyîz, müphem (kapalı) olan isim veya nispeti (cümleyi) açıklamak için zikredilen nekre isimdir. Yalnız 1 sayısı, sayılan isimden sonra gelir. Ve onun sıfatı durumunda olur.

Mesela: bir kız çocuğu = طِفْلَةٌ وَاحِدَةٌ = tıfletün vâhidetün.

Ayrıca Arapçada, sayıya العَدَدُ (aded), sayılana المَعْدُودُ (el-ma'dûd) denir. Ma'dud bir manada da temyizdir. 1 sayısında olduğu gibi 2 sayısında da özel bir durum vardır. Bir cinsten iki varlığı göstermek için اِثْنَانِ ve اِثْنَتَانِ pek kullanılmaz, isim doğrudan doğruya tesniye (ikil) yapılır.

Mesela: رَجُلاَنِ = raculâni = iki adam deriz. Ancak, manayı kuvvetlendirmek için kullanıldığı durumlar olabilir, bunlar istisnadır. İsimden sonra gelirse onun sıfatı olur.

Sayılar dört kısma ayrılır:

a. Müfred sayılar: 1’den 10’a kadar olanlar. (yukarıda da yazıldığı gibi)
b. Mürekkep (bileşik) sayılar: 11’den 19’a kadar olan sayılar.
c. Ukûd: 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90 sayıları.
(ileride gelecek)
d. Atıflı (ma’tûf) sayılar: 21 ve 99 gibi iki sayının arasına atıf vavı getirilerek söylenen sayılar. (ileride gelecek)

Müfred sayılar içinde 1 ve 2 nin kullanımı ile ilgili bilgileri yukarıda zikretmiştim. 3'ten 10'a kadar olan sayılar için ise şu kuralı unutmamak gerekir.

Kural: "Aded (sayı), ma'dud (temyiz-sayılan şey) ile zıt cinsten olur. Ma'dud cem'i (çoğul) olarak olarak gelir ve mecrur yapılır. (Son harfinin harekesi esre " ِ " olur.)"

Dikkat: Çoğul isimlerin müzekker veya müennesliğine, tekili dikkate alınarak karar verilir. Akılsıza delâlet eden çoğulların müfred-müennes hükmünde olması kuralı, bu konuda geçersizdir

Örnekler:

ثَمَانِيَةُ رِجَالٍ = themâniyetü ricâlin = 8 adam. Cümlemizi incelediğimiz sayımız yani adedimiz 8, madudumuz yani temyizimiz ricâl yani adam(lar)dır. 8 sayısı müennes (dişil) bir sayı olduğu için ma'dudumuz müzekker ve çoğul olan bir kelime olarak gelmek zorunda kaldı. Ve sonu mecrur (esreli) oldu.

سَبْعَة كُتُبٍ = seb'atü kütübin = 7 kitap. Cümlemizi incelediğimiz sayımız yani adedimiz 7, madudumuz yani temyizimiz kütüb yani kitap(lar)dır. 7 sayısı müennes (dişil) bir sayı olduğu için ma'dudumuz müzekker ve çoğul olan bir kelime olarak gelmek zorunda kaldı. Ve sonu mecrur (esreli) oldu.

أَرْبَع سَيَّارَاتٍ = erbe'u seyyârâtin = 4 araba. Cümlemizi incelediğimiz sayımız yani adedimiz 4, madudumuz yani temyizimiz seyyârât yani araba(lar)dır. 4 sayısı müzekker (eril) bir sayı olduğu için ma'dudumuz müennes ve çoğul olan bir kelime olarak gelmek zorunda kaldı. Ve sonu mecrur (esreli) oldu.

İlyas Uçar
30.04.2013

Önemli not: Kaynak belirtmeden (ç)almak kul hakkına tecavüzdür. Bazı sitelerde isim ve konu linki verilmeden binbir emekle yaptığım bu dersler sahipleniliyor. Lütfen ilme ve emeğe saygılı olalım. Kul hakkına riâyet edelim!!!

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile